اجرای حذف چهار صفر از پول ملی نزدیک است؛ شمارش معکوس آغاز شده است.
تصویب آییننامه اجرایی اصلاح بند «الف» ماده ۵۸ قانون بانک مرکزی در جلسه فوقالعاده هیأت عالی بانک مرکزی، حذف چهار صفر از پول ملی را به مرحله اجرا نزدیک کرده و این اقدام به مدیریت انتظارات و اعتماد عمومی وابسته است.
آمادهسازی زیرساختها؛ نخستین آزمون اجرایی
بر اساس آییننامه، تمامی نهادها و دستگاههای مرتبط موظف به بازطراحی و آزمون سامانهها، نرمافزارها، سختافزارها و رویههای مالی خود هستند تا با «ریال جدید» سازگار شوند. این الزام برای تمامی نهادها وجود دارد و تنها محدود به بانکها نیست.
بهعلاوه، برگزاری دورههای آموزشی اختصاصی برای کارکنان شبکه بانکی، حسابداران، ممیزان مالیاتی، نهادهای نظارتی و دیگر فعالان اقتصادی نیز بهعنوان پیششرط اجرای طرح در نظر گرفته شده است. وجود این بند نشاندهنده نگرانی سیاستگذار از خطای انسانی در زمان گذار است.
قیمتها دوگانه میشوند؛ حساسترین مقطع طرح
یکی از مفاد کلیدی آییننامه، اجرای برچسبگذاری دوگانه قیمتهاست. از این رو، از حداقل سه ماه پیش از شروع دوره گذار و تا پایان سال اول، قیمت کالاها و خدمات باید همزمان با ریال جدید و ریال قدیم درج شود.
این اجرای این بخش به دستگاههای مختلفی از جمله وزارتخانههای صمت، اقتصاد، فرهنگ و ارشاد، بهداشت و جهاد کشاورزی محول شده است. این دستگاهها موظف هستند حداکثر تا شش ماه پیش از آغاز دوره گذار، ترتیبات اجرایی را تدوین و گزارش ماهانهای به بانک مرکزی ارائه کنند. تجربههای جهانی نشان میدهد که این مرحله بیشترین ریسک سوءبرداشت قیمتی را در بر دارد.
اعلام عمومی و شروع دوره گذار
زمان آغاز دوره گذار باید حداقل چهار ماه قبل از اجرا بهطور رسمی و عمومی از طریق روزنامه رسمی و رسانهها اعلام شود. این بازه زمانی به منظور کاهش شوک خبری و آمادهسازی جامعه تعیین شده است.
حسابها، قراردادها و اسناد؛ همهچیز دو واحدی
در طول دوره گذار، تمامی حسابهای بانکی، قراردادهای رسمی، تعهدات مالی، پرداختها، گزارشها و اسناد مالی و حسابداری باید بهصورت دوگانه بر مبنای ریال قدیم و ریال جدید تنظیم شوند. بانک مرکزی موظف است حداکثر ظرف شش ماه پس از تصویب آییننامه، دستورالعملهای لازم را ارائه دهد.
پایان ریال قدیم؛ نقطه بدون بازگشت
پایان دوره گذار بهطور رسمی از سوی بانک مرکزی اعلام خواهد شد و پس از آن، ریال قدیم از چرخه نقدی کشور حذف میشود. از این زمان به بعد، تنها ریال جدید بهعنوان واحد معتبر شناخته خواهد شد.
آنچه مردم باید بدانند
حذف چهار صفر بهمعنی تغییر فوری معیشت مردم یا افزایش قدرت خرید نیست. حقوقها، سپردهها، بدهیها و قیمتها تنها با اعداد کوچکی نوشته میشوند، اما این تغییر میتواند خطا و سردرگمی ایجاد کند.
شفافیت در اجرا، نظارت مؤثر و جلوگیری از سوءاستفاده در برچسبگذاری قیمتها برای مردم اهمیت دارد. تاریخ نشان داده که اثر روانی چنین اصلاحاتی از اثر اقتصادی آن پررنگتر است.
در نهایت، حذف چهار صفر بیشتر از آنکه یک تصمیم حسابداری باشد، یک آزمون اجتماعی و نهادی به شمار میرود. اگر هماهنگی دستگاهها و اعتماد عمومی دچار آسیب شود، این جراحی پولی ممکن است به بیاعتمادی منجر شود.