با وجود کاهش شدید واردات موبایل، هنوز در بازار شاهد شوک در سمت عرضه و جهش قیمتی نیستیم. به نظر میرسد امروز زمان اصلاح فرا رسیده است.
وضعیت واردات موبایل
به گزارش ایران جیب از تسنیم، آمارهای گمرک نشان میدهد که واردات دهماهه تلفن همراه نسبت به سالهای اوج مانند 1400 کاهش چشمگیری داشته است، که این کاهش به حدود 50 درصد در ارزش دلاری میرسد. علیرغم این کاهش، بازار موبایل ایران آرامش را تجربه کرده و با شوک قیمتی 100 درصدی که در بسیاری از کالاهای وابسته به تالار اول ارزی به وجود آمده، مواجه نشده است. فعالان صنفی نیز اعلام کردهاند که کمبود کالا در ویترین فروشگاهها احساس نمیشود و تأمین ارز از محل ارز حاصل از صادرات (با نرخ آزاد) صورت میگیرد.
چالشهای موجود
پرسش اساسی این است که چرا با وجود کاهش حجم واردات و تغییر در تأمین ارز، بازار نه تنها به تعادل نرسیده، بلکه در شرایطی آرام به فعالیت خود ادامه میدهد. این وضعیت ممکن است به سیاستهای ارزی یا ساختار توزیع و ثبتسفارش مرتبط باشد.
این گزارش تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد و در نهایت، راهکار عملی برای آینده بازار تلفن همراه ارائه نماید.
آمار واردات
بررسی جدیدترین آمارهای گمرک از وضعیت واردات تلفن همراه در ده ماهه سال جاری (منتهی به دیماه 1404) نشاندهنده تداوم روند کاهشی واردات است. با این حال، بازار، به رغم شوکهای ارزی، به ظاهر با کمبود کالا مواجه نیست. لازم به ذکر است که این آمار شامل واردات مسافری و همچنین مدلهای لوکس آیفون نیز میشود. تا پیش از دیماه، واردات عمدهای از تالار اول ارزی با نرخ زیر 100 هزار تومان انجام میشد، اما پس از جراحی اقتصادی نیمه دیماه 1404، تمام واردات این بخش وابسته به ارزهای صادراتی است که نرخ آن به طور کلی در بازار آزاد تعیین میشود.
ارقام کلیدی واردات در 10 ماهه نخست 1404
بر اساس آمار اعلامشده از سوی گمرک ایران، از فروردین تا پایان دیماه امسال مجموعاً 7 میلیون و 498 هزار دستگاه گوشی تلفن همراه به ارزش یک میلیارد و 457 میلیون دلار وارد کشور شده است. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته (1403) که واردات حدود 9 میلیون دستگاه به ارزش 1.8 میلیارد دلار بود، نشاندهنده کاهش 15 درصدی در تعداد و 21 درصدی در ارزش دلاری است.
روند کاهشی بلندمدت واردات
بررسی آمارهای سالانه نشان میدهد که بازار واردات موبایل طی سالهای اخیر در حال کاهش بوده است. اطلاعات موجود حاکی از آن است که در سال 1400، اوج واردات با حدود 17.9 میلیون دستگاه به ارزش 4.29 میلیارد دلار ثبت شده بود. این رقم در سالهای 1401 و 1402 به ترتیب به 3.3 و 3.4 میلیارد دلار کاهش یافته است.
با وجود کاهش حجم واردات و ثبات نسبی عرضه در بازار، فعالان صنفی از وضعیت عجیبی خبر میدهند. به گفته آنها، اگرچه کل تلفن همراه از نیمه امسال از طریق ارز حاصل از صادرات با نرخ آزاد تأمین ارز میشود و عملاً از سیستم تخصیص ارز دولتی خارج شده است، اما بازار شاهد افزایش چشمگیری و نامتعارف قیمتها ناشی از کمبود عرضه نبوده است.
تحلیل دادهها و یافتهها
آنچه از تحلیل دادهها و روندهای بازار تلفن همراه به دست میآید، به یک واقعیت مهم اشاره دارد: با وجود کاهش 50 درصدی ارزش واردات نسبت به سال 1400، بازار با شوک ناشی از کمبود عرضه مواجه نشده است. این به معنای این است که نیاز واقعی بازار در محدوده 1.5 تا 2 میلیارد دلار در سال تأمین میشود و ارقام بالاتر واردات در سالهای گذشته، عمدتاً به تقاضای کاذب، انباشت غیرموجه کالا یا خروج ارز از مسیر مصرفکننده نهایی مرتبط بودند.
نکته دوم، تأثیرپذیری بازار از فضای رقابتی و وابستگی به ارز تکنرخی است. به نظر میرسد حذف تدریجی ارز ترجیحی و تأمین ارز از منابع صادراتی با نرخ آزاد، تقاضای سوداگرانه و غیرواقعی را از بازار خارج کرده و ارزبری این بخش را تا حد زیادی کنترل کرده است. این دو نکته باید مبنای هرگونه اصلاحات آتی در تخصیص سهمیه ارزی و تنظیم بازار موبایل قرار گیرد تا تأمین ارز فقط به نیازهای واقعی مصرفکنندگان تعلق گیرد و از تکرار انحرافات گذشته جلوگیری شود.
