پرواز با ناوگان محدود ممنوع اعلام شد
صنعت هوایی ایران در حالی که به سمت تغییرات اساسی در ضوابط صدور مجوزهای فعالیت ایرلاینها پیش میرود، با چالشهایی از جمله وجود تعداد زیادی ایرلاین کوچک و ناکافی در ناوگان خود روبهروست. این وضعیت باعث شده سیاستگذاران هوایی کشور به فکر ادغام و بازنگری در قوانین خود باشند.
تغییر ضوابط صدور مجوز
طبق قوانین صنعت هوایی کشور، تأسیس شرکت هواپیمایی نیاز به حداقل ۳ فروند هواپیما داشت. اما ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری، اخیراً اعلام کرده است که این ضوابط تغییر یافته و حداقل تعداد هواپیما برای صدور مجوز به ۵ فروند افزایش یافته است. او تأکید کرد که ایرلاینهایی که کمتر از این تعداد هواپیما دارند، باید ناوگان خود را افزایش دهند یا به سمت ادغام با شرکتهای دیگر بروند.
رئیس سازمان هواپیمایی کشوری همچنین بیان کرد که این قوانین جدید شامل درخواستهای جدید و همچنین شرکتهایی خواهد بود که قبلاً بر اساس قوانین قدیمی فعالیت میکردهاند. شرکتها باید تا پایان برنامه هفتم توسعه خود را با این الزامات وفق دهند.
این اظهارات اما سؤالات مهمی را مطرح کرده است، از جمله این که اگر یک ایرلاین نتواند ناوگان خود را افزایش دهد یا به ادغام نرود، چه آیندهای در انتظار آن خواهد بود؟ آیا سازمان هواپیمایی کشوری، مجوز فعالیت این شرکتها را لغو خواهد کرد؟
بازار هوایی ایران
طبق اطلاعات وزارت راه و شهرسازی، ۳۲ شرکت هواپیمایی داخلی در حال حاضر در ایران فعال هستند، که نسبت به سال ۱۳۹۸، ۱۲ ایرلاین جدید اضافه شده است. بسیاری از این ایرلاینها با ناوگان محدودی وارد بازار شدهاند. سیاست صدور مجوز برای ایرلاینهای کوچک، هدفش افزایش عرضه صندلیهای پروازی و پاسخ به تقاضا بوده است.
با این حال، با وجود افزایش تعداد ایرلاینها، مشکل تعادل بین عرضه و تقاضا به ویژه در ایام اوج سفر پابرجاست. از سوی دیگر، افزایش تعداد ایرلاینها منجر به افزایش تخلفات در حوزه فروش بلیت و مسائل مرتبط با خدمات هوایی شده است.
نقد و بررسی قوانین جدید
علیرضا منظری، کارشناس صنعت هوایی، معتقد است که تغییرات در ضوابط تأسیس ایرلاینها از اختیارات سازمان هواپیمایی کشوری است، اما به نکته مهمی اشاره میکند که «قانون عطف به ماسبق نمیشود.» او میگوید که ایرلاینهایی که قبل از تغییر این ضوابط تأسیس شدهاند، در صورت عدم ادغام و تعداد ناوگان کمتر از ۵ فروند، نمیتوان آنها را به عنوان متخلف قلمداد کرد.
منظری همچنین به یکسان بودن استانداردهای بینالمللی پرواز در کشورهای مختلف اشاره کرده و میافزاید که تفاوتها بیشتر در دستورالعملهای تأسیس ایرلاین و مدلهای فعالیت شرکتهاست. در ایران نیز ایرلاینها بر اساس مقررات داخلی دستهبندی شده و بر اساس نوع فعالیت خود مجوز پرواز میگیرند.
چالشهای ادغام
منظری علت تعیین حداقل ۳ فروند هواپیما برای دریافت مجوز فعالیت را کمبود سرمایه عنوان کرد و گفت که دولت نمیتوانست شرکتهایی با ناوگان بزرگ تأسیس کند، بنابراین به بخش خصوصی اجازه داده شد ایرلاینهای کوچکی تأسیس کنند. اکنون که حداقل تعداد ناوگان از ۳ به ۵ فروند تغییر یافته، شرکتهای پیشین میتوانند همچنان با همان شرایط فعالیت کنند.
او اضافه کرد که اجبار شرکتهای خصوصی به ادغام غیرقانونی است مگر اینکه قوانین جدیدی وضع شود. در عوض، معمولاً ایرلاینهای خصوصی پس از مدتی به دلیل وضعیت بازار، به ادغام یا فروش سهام خود به شرکتهای بزرگتر تمایل پیدا میکنند.
پاسخ انجمن شرکتهای هواپیمایی
مقصود اسعدی سامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی، با تصمیم جدید سازمان هواپیمایی کشوری در خصوص افزایش تعداد ناوگان موافق است. او توضیح داد که این موضوع، یک دستورالعمل داخلی است و امکان اصلاح و تغییر آن وجود دارد.
وی همچنین بیان کرد که تأسیس ایرلاین به توانمندی مالی و فنی نیاز دارد و به عوامل مختلفی مانند کمبود نیروی متخصص و مشکلات اقتصادی اشاره کرد که بر ثبات نیروی انسانی در صنعت تأثیر میگذارد.
زمینههای آینده
واقعیت این است که صنعت هوایی ایران در وضعیتی است که ادامه وضعیت فعلی، یعنی تعدد ایرلاینهای کوچک با ناوگان محدود، نه به افزایش پایدار عرضه کمک کرده و نه باعث بهبود کیفیت خدمات شده است. تجربه جهانی نشان میدهد که ادغام اگرچه نقطهنظر نهایی نیست، اما میتواند بخشی از مسیر اصلاح بازار هوایی باشد؛ مسیری که به شفافیت حقوقی، سیاستگذاری پایدار و مدیریت کارآمد صنعت نیاز دارد.