مقرری ماه اول؛ کاهش افزایش حقوق برای بازنشستگان کشوری و فرهنگیان

مقرری ماه اول به عنوان یک حق بیمه یا سهم از صندوق بازنشستگی، بر اساس قوانین قدیمی استخدامی تعریف شده است. به موجب این قانون، هرگونه افزایش در حقوق و مزایای مستمر کارکنانی که عضو «صندوق بازنشستگی کشوری» هستند، در ماه ابتدایی اجرا به همان صندوق تعلق می‌گیرد.

به عبارتی، دولت افزایش حقوقی را به شما می‌دهد، اما نخستین بخش از این افزایش به عنوان پشتوانه‌ای برای دوران بازنشستگی‌تان برداشت می‌شود. صندوق بازنشستگی کشوری اعلام کرده است که این مبالغ برای حفظ پایداری صندوق و توانایی در پرداخت مستمری به فعلی‌ها و تضمین حقوق آینده شما دریافت می‌شود. در واقع، در محاسبات مالی، هر زمان که حقوق شما افزایش می‌یابد، تعهد صندوق برای پرداخت مستمری بالاتر در آینده نیز افزایش خواهد یافت. بنابراین، این مبلغ مشابه یک «ورودیه برای سطح جدید حقوق» کسر می‌شود.

موارد مشمول مقرری ماه اول

بر خلاف باور عمومی، مقرری ماه اول تنها به افزایش حقوق فروردین (که به عنوان افزایش سنواتی شناخته می‌شود) محدود نمی‌شود. بر اساس مقررات، هر تغییری که منجر به افزایش «حقوق ثابت» و «فوق‌العاده‌های مستمر» شود، مشمول این کسر خواهد بود:

• افزایش سالانه ضریب حقوق: این افزایش معمولاً از ابتدای هر سال (فروردین) توسط دولت ابلاغ می‌شود.
• ارتقای رتبه: در نظام رتبه‌بندی معلمان یا طرح طبقه‌بندی مشاغل، در صورتی که فردی از یک رتبه به رتبه بالاتر برود، مابه‌التفاوت حکم جدید در ماه اول کسر می‌شود.
• تغییر سمت و مدیریت: اگر کارمندی به پست مدیریتی یا معاونت منصوب شود و فوق‌العاده مدیریت به حکمش افزوده گردد، افزایش مربوطه در ماه اول کسر می‌شود.
• عائله‌مندی و حق اولاد: حتی در صورت تولد فرزند یا ازدواج، اولین پرداختی حق اولاد و عائله‌مندی به حساب صندوق واریز می‌شود.
• برقراری فوق‌العاده‌های خاص: شامل فوق‌العاده ویژه، سختی کار یا هر بندی که برای اولین بار در حکم ظاهر شده یا مبلغ آن افزایش یابد.

نحوه محاسبه

برای درک بهتر، فرض کنیم حقوق کارمند در اسفندماه ۲۰ میلیون تومان بوده است. از ابتدای سال جدید، این مبلغ به ۲۵ میلیون تومان افزایش می‌یابد. با توجه به این تغییر، افزایش حقوق برابر است با:

25,000,000 - 20,000,000 = 5,000,000 تومان.

در ماه فروردین، این کارمند همان ۲۰ میلیون تومان قبلی را دریافت می‌کند و آن ۵ میلیون تومان افزایش به عنوان «مقرری ماه اول» به صندوق بازنشستگی واریز می‌شود. از ماه دوم، حقوق جدید با مقدار ۲۵ میلیون تومان پرداخت خواهد شد. نکته مهم این است که اگر حکم افزایش حقوق در ماه خرداد صادر شود، اما تاریخ اجرا از فروردین باشد، مابه‌التفاوت فروردین کسر و مابه‌التفاوت ماه‌های اردیبهشت و خرداد به دست کارمند می‌رسد.

تمامی کارمندان مشمول این قانون نیستند و این مورد تنها مخصوص افرادی است که بیمه آن‌ها تحت پوشش «صندوق بازنشستگی کشوری» است. کارمندان تحت پوشش سازمان تامین اجتماعی، مقرری ماه اول ندارند و بابت تمامی حقوق و مزایا (از جمله افزایش ماه اول) به صورت ماهیانه ۷ درصد حق بیمه آنها کسر می‌شود.

نیروهای قراردادی و شرکتی نیز معمولاً تحت پوشش تامین اجتماعی هستند و بنابراین، افزایش حقوق آن‌ها از همان ماه اول به حسابشان واریز می‌شود.

در سال‌های اخیر، انتقادات زیادی در مورد این قانون مطرح شده است. منتقدان معتقدند که در شرایط تورمی، کسر کل افزایش حقوق در ماه اول، فشار اقتصادی زیادی به کارمندان وارد می‌کند. همچنین، با در نظر گرفتن اینکه کارمندان در هر ماه سهم بیمه خود را پرداخت می‌کنند، کسر ۱۰۰ درصدی افزایش ماه اول غیرمنصفانه به نظر می‌رسد. با این حال، طبق ماده ۱۰۰ قانون استخدامی کشوری، این رویه همچنان قانونی بوده و تا زمانی که مجلس شورای اسلامی تغییری در آن ایجاد نکند، صندوق بازنشستگی ملزم به کسر این مبالغ است.

نکته دیگری که باید به آن توجه کرد، در مورد رتبه‌بندی معلمان است. در این زمینه، به دلیل اینکه احکام با تأخیر چندماهه صادر شده و مبلغ معوقات بسیار سنگین بود، بحث‌های زیادی در خصوص مقرری ماه اول به وجود آمد. طبق قانون، حتی در پرداخت‌های معوقه (Backpay)، مابه‌التفاوت اولین ماهی که حکم برای آن صادر شده نیز به عنوان مقرری ماه اول کسر می‌شود. به این ترتیب، مقرری ماه اول نوعی سرمایه‌گذاری اجباری کارمندان در صندوقی است که قرار است معیشت آن‌ها را در دوران پیری تأمین کند. اگرچه در ماه اول افزایشی به سفره کارمندان افزوده نمی‌شود، اما از ماه دوم به طور کامل این افزایش در دریافتی لحاظ خواهد شد.