علت کاهش مصرف لبنیات در سبد خرید خانوادهها چیست؟
افزایش قیمتها الگوی مصرف خانوارها را تغییر داده است؛ بهگونهای که در صفهای کالابرگ، برنج، مرغ و روغن، این کالاها از لبنیات پیشی گرفتهاند. مشاهدات میدانی نشان میدهد در شرایط تورمی، خانوارها به خرید کالاهای سیرکنندهتر اولویت داده و خرید لبنیات را به حداقل رساندهاند. این روند اگر ادامه یابد، میتواند سلامت عمومی را تحت تأثیر قرار دهد.
کاهش مصرف لبنیات
بر اساس آمارها و گزارشهای رسمی منتشر شده در سالهای اخیر، سرانه مصرف لبنیات در ایران به حدود ۶۰ تا ۷۰ کیلوگرم در سال کاهش یافته است. در حالی که استاندارد جهانی مصرف لبنیات حدود ۱۶۰ کیلوگرم است. کاهش خرید شیر، ماست و پنیر، بهویژه در دهکهای پایین درآمدی، نشاندهنده این است که لبنیات بهجای یک کالای ضروری، به کالایی نیمهلوکس تبدیل شده است. کارشناسان تغذیه هشدار دادهاند که ادامه این روند میتواند به افزایش بیماریهای مرتبط با کمبود کلسیم و سوءتغذیه منجر شود.
حذف ارز ترجیحی و تأثیر آن بر قیمتها
حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی در سالهای اخیر، اگر چه با هدف اصلاح ساختار یارانهها اجرا شد، اما تأثیرات آن بر بازار لبنیات بهسرعت آشکار شد. افزایش قیمت نهادههای دامی و هزینه تولید شیر خام، قیمت محصولات لبنی را بهطوری افزایش داد که در نتیجه آن، مصرفکننده نهایی تحت فشار قرار گرفت. بلافاصله پس از حذف ارز ترجیحی، قیمت شیر، ماست و پنیر بهطرز چشمگیری افزایش یافت و برخی اقلام لبنی با رشد چند برابری قیمت مواجه شدند.
این شرایط موجب کاهش تقاضا و افت مصرف شد. بر اساس مشاهدات خبرنگار، قیمت ماست دبهای کمچرب ۲ کیلوگرمی به ۱۶۵ هزار تومان، ماست پرچرب دبهای ۲ کیلوگرمی به ۳۶۹ هزار تومان، پنیرخامهای ۱۰۰ گرمی به ۳۵ هزار تومان، پنیر ۳۵۰ گرمی به ۱۲۲ هزار تومان و پنیر ۵۱۰ گرمی کمچرب به ۱۵۹ هزار و ۵۰۰ تومان افزایش یافته است.
کالابرگ الکترونیکی و چالشهای آن
برای مقابله با تبعات حذف ارز ترجیحی، دولت سیاست کالابرگ الکترونیکی را برای حمایت از مردم در برابر تورم اعلام کرد. این طرح لبنیات را در فهرست کالاهای مشمول قرار داد، اما اعتبار تخصیصیافته و تنوع محدود اقلام نتوانسته است کاهش مصرف لبنیات را بهطور جدی جبران کند. بسیاری از خانوارها ترجیح میدهند اعتبار کالابرگ را صرف کالاهای سیرکنندهتر و ارزانتر کنند که منجر به محدود شدن مصرف لبنیات میشود.
نگرانیها درباره آینده مصرف لبنیات
در ماههای اخیر، افزایش جدیدی در قیمت محصولات لبنی گزارش شده که نگرانیها درباره آینده مصرف این گروه غذایی را تشدید کرده است. فعالان صنعت لبنیات معتقدند که افزایش هزینههای تولید و دیگر عوامل فشار مضاعفی به این صنعت وارد کرده و در نهایت، مصرفکننده اصلی این فشارها است.
کاهش سرانه مصرف لبنیات در ایران دیگر یک هشدار نیست، بلکه به یک واقعیت آماری تبدیل شده است. حذف ارز ترجیحی بدون طراحی سازوکارهای مؤثر جبرانی و افزایش پیدرپی قیمتها به نقصان مصرف دامن زده و باید بهسرعت سیاستهای حمایتی و تغذیهای مورد بازنگری قرار گیرد.
در گفتوگوهایی که مردم در گزارشات میدانی مطرح کردند، عنوان شد که کالابرگ یک میلیون تومانی در شرایطی که قیمتها بهسرعت در حال افزایش هستند، چندان کارآمد نیست. بسیاری از مردم در انتخاب بین خرید شیر، گوشت یا برنج دچار تردید هستند.
نظر کارشناسان و متصدیان فروش
متصدیان فروشگاهها میگویند از زمان آغاز طرح کالابرگ، مردم بیشتر به خرید کالای اساسی علاقه نشان دادهاند، اما در نهایت، فقط برخی اقلام نظیر روغن، گوشت و برنج مورد استقبال قرار گرفته است.
محمد فربد، سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران، درباره تأثیر حذف ارز ترجیحی بر این صنعت گفت که این اقدام به صلاح کشور و در راستای منافع ملی است. او افزود که این حذف، باید با کمک به مردم در جبران هزینهها همراه باشد تا آسیب بیشتری به صنعت لبنیات وارد نشود.
وی تصریح کرد که اگر حمایتهای لازم صورت گیرد، صنعت لبنیات قادر به تأمین نیاز مصرفکنندگان در ایام ماه مبارک رمضان خواهد بود. همچنین تأکید کرد که افزایش قدرت خرید، راهحلی برای افزایش مصرف سرانه لبنیات است و در صورت عدم بهبود قدرت خرید، مشکلی در کاهش مصرف وجود خواهد داشت.