دیدار دیپلماتهای ایران و آمریکا در ژنو؛ هفتهای سرنوشتساز
دیپلماتهای ایران و آمریکا قرار است روز پنجشنبه در ژنو با یکدیگر دیدار کنند؛ پنجشنبهای که از هماکنون به عنوان «سرنوشتساز» توصیف میشود. این نشست به لحاظ اهمیت در زمانی برگزار میشود که مذاکرات به مرحلهای رسیده است که از تبادل کلیات فراتر رفته و به رویارویی متون نزدیک شده است.
دور پیشین این مذاکرات که در ۲۸ بهمن برگزار شد، بستری فراهم کرد تا طرفین به نگارش پیشنویسها پرداخته و نشان دهند که دستکم در سطحی حداقلی، ضرورت حرکت از چهارچوبهای انتزاعی به سوی صورتبندیهای مکتوب و قابل سنجش را پذیرفتهاند. در این راستا، «بدر البوسعیدی»، وزیر خارجه عمان یکشنبه شب در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو برای پنجشنبه این هفته برنامهریزی شده و تلاشهایی برای برداشتن گامهای بلندتر به سمت نهایی کردن توافق در حال انجام است. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه دو روز پیش از تلاش برای نهایی کردن پیشنویس ایران پس از کسب تأییدات عالی خبر داد که این امر، زمینه را برای ازسرگیری سریع مذاکرات در ژنو فراهم کرده است.
حضور دوباره رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مذاکرات ژنو نیز محتمل است. این حضور اهمیت مضاعفی دارد و میتواند مسیر سیاسی مذاکرات را به مسیر فنی نظارت و راستیآزمایی مرتبط کند. اگر تهران بتواند در تعامل با آژانس به توافقی پایدار و قابل اتکا در حوزههای نظارتی دست یابد، این دستاورد میتواند بهعنوان اهرمی برای تسهیل مصالحه سیاسی عمل کند.
با این حال، بستر مذاکرات همچنان تحت تأثیر خطوط قرمز تعریف شده از سوی ایران قرار دارد که شامل تداوم غنیسازی در خاک ایران و عدم خروج ذخایر موجود است. در مقابل، واشنگتن ادعای نگرانی از انحراف برنامه هستهای ایران به سوی مقاصد نظامی را مطرح کرده و همین موضوع را محور مطالبات خود قرار داده است.
تسلیم نمیشویم چون ایرانی هستیم
در آستانه دور تازه مذاکرات، فضای رسانهای دو طرف بار دیگر پرجنبوجوش شده است؛ از گمانهزنی درباره متنهای پیشنهادی تا موضعگیریهایی که بیشتر رنگ و بوی سیاسی و هویتی دارد. ماجرا با اظهارات «استیو ویتکاف»، نماینده ویژه رئیسجمهوری آمریکا در امور غرب آسیا آغاز شد که در گفتوگو با شبکه «فاکس نیوز» به «کنجکاوی» ترامپ نسبت به رفتار ایران اشاره کرد و گفت برای رئیسجمهوری آمریکا عجیب است که با وجود تجهیزات و آرایش نظامی در اطراف ایران، جمهوری اسلامی حاضر به تسلیم شدن نیست. این اظهارات سریعاً از سوی تهران واکنش نشان داد و عراقچی با انتشار تصویری از پرچم ایران، به این اظهارات پاسخ داد و گفت: «کنجکاوید بدانید چرا تسلیم نمیشویم؟ چون ما ایرانی هستیم.»
پررنگ شدن حمایتهای جهانی از مذاکرات
همزمان با افزایش تحرکات دیپلماتیک تهران و واشنگتن، حمایت بازیگران خارجی نیز از مسیر گفتوگو بیشتر شده و نشان میدهد نگرانی از لغزش اوضاع به سمت تنش نظامی به دغدغهای مشترک در پایتختهای مختلف تبدیل شده است. در بروکسل، «کایا کالاس» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا پیش از نشست شورای وزیران خارجه اتحادیه وضعیت ایران را بسیار حساس توصیف کرد و هشدار داد که منطقه تاب یک جنگ دیگر را ندارد. او تأکید کرد که تنها راه خروج از وضعیت فعلی، راهحل دیپلماتیک است و اروپا آمادگی خود را برای کمک به این مسیر اعلام کرده است.
در مسکو، «ماریا زاخارووا»، سخنگوی وزارت خارجه روسیه با تأکید بر حمایت کشورش از متحدانش، از جمله ایران، به سیاست مستقل مسکو اشاره کرد و گفت این حمایت در قالبهای معاهداتی، دیپلماسی فعال و حضور در سازمانهای بینالمللی ادامه خواهد داشت. در سطح منطقه نیز تماسهای دیپلماتیک ادامه دارد. وزرای خارجه ایران و عمان درباره ترتیبات دور جدید مذاکرات رایزنی کردهاند و وزیر خارجه عراق نیز در گفتوگو با عراقچی بر حمایت بغداد از روند دیپلماتیک و امید به دستیابی به نتایج برای ثبات منطقه تأکید کرده است.
هشدار دموکراتها به مواضع تند ترامپ
در داخل آمریکا نیز در میان مواضع تند ترامپ، دموکراتهای کنگره نسبت به هرگونه اقدام نظامی یکجانبه هشدار دادهاند. «دیبی واسرمن شولتز» در گفتوگو با MSNBC تأکید کرد که هیچ نشانهای از تهدید فوری وجود ندارد که حملهای گسترده را توجیه کند و رئیسجمهوری باید با کنگره مشورت کند. «چاک شومر»، سناتور نیز یادآور شد که اعلام جنگ در اختیار کنگره است و دولت نمیتواند بدون مجوز نمایندگان مردم دست به اقدام نظامی بزند. سناتور «جک رید» نیز جنگ را یک «اشتباه راهبردی» توصیف کرد که میتواند به درگیری خارج از کنترل منجر شود.
در همین زمینه، «ریچارد هاس» رئیس پیشین شورای روابط خارجی آمریکا با اشاره به آرایش نظامی گسترده ایالات متحده در اطراف ایران، هدف این اقدام را نامشخص دانست و هشدار داد که تشدید تنش ممکن است به واکنش ایران علیه نیروهای آمریکایی، اسرائیل یا کشتیرانی در تنگه هرمز منجر شود؛ سناریویی که پیامد آن جهش قیمت نفت و فشار بیشتر بر اقتصاد آمریکا خواهد بود. بدین ترتیب، در حالی که ژنو آماده میزبانی دور تازه مذاکرات است، صحنه بینالمللی بیش از هر زمان دیگری بر ضرورت دیپلماسی تأکید میکند؛ چرا که هزینههای جنگ، هم برای منطقه و هم برای بازیگران فرامنطقهای سنگینتر از آن است که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت.