آیا حمله آمریکا به ایران منجر به بسته شدن تنگه هرمز خواهد شد؟
ایران پیشتر اعلام کرده است که در صورت وقوع هرگونه حمله، تنگه هرمز را مسدود خواهد کرد. این تنگه مسیری استراتژیک است که حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند و بروز هرگونه اختلال در آن میتواند منجر به افزایش شدید قیمتهای انرژی شود.
ادعاهای ترامپ و پیچیدگیهای عملیات نظامی
چند ماه پیش، دونالد ترامپ ادعا کرد که یک «آرمادای» عظیم از نیروهای آمریکایی در حال حرکت به سمت ایران است. او این تجهیزات را با نیرویی که در عملیات برقآسا در ونزوئلا استفاده شده بود مقایسه کرد و به ادعای خود ادامه داد که این عملیات به شدت و سرعت انجام شده است.
کارشناسان هشدار میدهند که حمله احتمالی به ایران بسیار پیچیدهتر از عملیات در ونزوئلا خواهد بود و ممکن است آمریکا را به یک درگیری طولانیمدت بکشاند.
هدف محدود و تأثیر انتخابات
ترامپ به دنبال اقدامی نظامی محدودتر و سریعتر است، اما احتمال میرود به عملیاتی وسیعتر علیه ایران نیز فکر کند. او ادعا میکند که هدفش جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و تغییر حکومت در این کشور است که آن را بهترین رویداد ممکن میداند.
علی واعظ، عضو سازمان بینالمللی بحران، هشدار داده است که هیچ گزینه نظامی کمهزینه و آسانی در مورد ایران وجود ندارد. او همچنین به خطر جدی کشته شدن نیروهای آمریکایی اشاره کرده و تأثیر آن بر محاسبات ترامپ در آستانه انتخابات میاندورهای را بررسی کرده است.
توانمندیهای نظامی ایران
بر خلاف ونزوئلا، که قبل از حمله آمریکا آسمانی نسبتاً بیدفاع داشت، ایران یکی از بزرگترین و متنوعترین زرادخانههای موشکی در خاورمیانه را داراست. این زرادخانه شامل موشکهای بالستیک و سلاحهای دریایی است و موشکهای بالستیک میانبرد ایران میتوانند تا بیش از ۱۲۰۰ مایل فاصله را بپیمایند و پایگاههای آمریکا در خاورمیانه را تهدید کنند.
صنم وکیل از اندیشکده چتهم نیز بیان کرده که استراتژی تهران ممکن است شامل افزایش سریع تنشها و بیثباتی در چند جبهه باشد که به افزایش هزینه و فشار در جنگ میانجامد.
نگرانی کشورهای همسایه
کشورهای خلیج فارس که میزبان پایگاههای آمریکایی هستند، از هر نوع حملهای نگرانند؛ چراکه ممکن است ایران به آنها نیز تلافی کند. در ژانویه، عربستان و امارات تأکید کردند که اجازه نمیدهند تا از حریم هوایی آنها برای حمله به ایران استفاده شود، هرچند که این موضع نمیتواند آنها را بهطور کامل از واکنش ایران مصون کند.
چالشهای جنگ و پیچیدگی نظامی
حملات متقابل ایران ممکن است شهرهای بزرگی را هدف قرار دهد. اگرچه اسرائیل در جنگ اخیر مقداری از موشکهای ایران را رهگیری کرده، اما ذخایر دفاعی او نیز به دلیل درگیریهای مداوم کاهش یافته است.
نیروهای نیابتی ایران نیز توان بالقوهای برای فعال کردن جبهههای جدید دارند. حداقل یک گروه نزدیک به ایران در عراق اعلام کرده که در صورت حمله آمریکا، اقدامهای انتحاری را آغاز خواهد کرد. همچنین، احتمال دارد حوثیها فعالیتهای خود علیه کشتیهای تجاری در دریای سرخ را از سر بگیرند.
پیامدهای ساختاری و جغرافیایی
حکومت ایران یک نظام دینی با رهبری قوی است. در حالی که آمریکا در ونزوئلا توانست در یک عملیات دو ساعته، نیکلاس مادورو را بازداشت کند، در ایران بیرون کردن حکومت به سادگی میسر نیست. قدرت واقعی در ایران بر اساس ایدئولوژی و ساختارهای سیاسی پیچیدهای استوار است که در طی سالها شکل گرفته است.
وکیل همچنین اشاره کرده که تکرار عملیات مشابه با ونزوئلا تقریباً غیرممکن است. از نظر جغرافیایی، فاصله تهران از خلیج فارس حدود ۴۰۰ مایل است، در حالی که کاراکاس تنها ۱۰ مایل با دریا فاصله دارد؛ این موضوع عملیات مستقیم را بسیار دشوارتر میکند.
تهدید به مسدود کردن تنگه هرمز
ایران قبلا تهدید کرده که در صورت هرگونه حمله، تنگه هرمز را خواهد بست. با توجه به اینکه حدود یکپنجم نفت و گاز دنیا از این تنگه عبور میکند، اختلال در این مسیر میتواند منجر به افزایش شدید قیمت انرژی شود.
رزمایشهای اخیر ایران در تنگه هرمز، به باور برخی کارشناسان، نماد آمادگی این کشور برای مسدودسازی این تنگه است. با این حال، این اقدام ممکن است به خود ایران نیز آسیب برساند، زیرا صادرات نفت، به ویژه به چین، مختل خواهد شد.